Wat is Compassion Focused Therapy (CFT)
CFT is de afkorting van Compassion Focused Therapy, en werd vanaf de jaren ’80 ontwikkeld door Professor Paul Gilbert. De therapie is heel effectief gebleken om mensen te helpen bij het omgaan met pijnlijke emoties, schaamte en zelfkritiek. Het biedt een evolutionair model om psychologische problemen in kaart te brengen en te verlichten, waarbij je je bewust richt op het ontwikkelen van compassie.
Compassie is een aangeboren menselijk vermogen. Het is een motivatie die voortkomt uit de wens om behulpzaam en niet schadelijk te zijn, voor jezelf en anderen. Dit leidt tot een bepaald soort gedrag.
Bijvoorbeeld iemand te hulp schieten bij een valpartij, iemand helpen bij het dragen van boodschappen, voor iemand zorgen als die zich pijn doet of ziek is. Je best doen om je zo milieuvriendelijk mogelijk te gedragen door geen afval in de natuur of op straat te gooien. Voor je huisdier zorgen, of extra water of voer neerzetten voor de dieren als daar een tekort aan is. Ook je uitspreken of actie ondernemen bij onrecht zoals een petitie mede ondertekenen, ergens voor (of net tegen) gaan demonstreren of concreet hulp gaan bieden als er zich een calamiteit of ramp voordoet. Compassie heeft veel vormen.
Definitie van compassie
Door Gilbert & Choden is compassie gedefinieerd als:
“Being sensitive to the suffering of self and others with a deep commitment to try to prevent and relieve it.” (in Mindful Compassion, 2013).
Vertaald: “Compassie is gevoelig zijn voor lijden bij jezelf én bij anderen en je actief inzetten om dat lijden te verlichten en te voorkomen.”
In deze definitie zie je duidelijk de 2 elementen van CFT terugkomen: 1) het vermogen om je bewust te zijn van het lijden én 2) het ondernemen van actie om dat te verlichten en te voorkomen. CFT leert mensen hoe ze de eigenschappen die nodig zijn om lijden bewust tegemoet te kunnen treden verder kunnen ontwikkelen, door te oefenen met de vaardigheden die daarbij helpen.
Speciaal daarvoor is de Compassionate Mind Training (CMT) ontwikkeld.
Ontstaan van CFT
Er zijn heel veel verschillende scholen voor psychotherapie die zich richten op verschillende thema’s, zonder veel samenhang in het begrijpen van de geest waarmee we werken. (Gilbert & Simos, 2022). Compassion Focused Therapie (CFT) is echt anders dan deze andere scholen en modellen omdat de focus ligt op het ontwikkelen van compassie en begrijpen hoe de geëvolueerde menselijke geest werkt.
Compassion Focused Therapie (CFT) legt uit hoe emoties en basismotieven tot uitdrukking komen in onze hersenen en onze geest, en waarom we ze ervaren zoals we doen. Het leert ons hoe we voor onszelf kunnen zorgen om ons voldoende veilig te voelen terwijl we worden geconfronteerd met, én werken aan, de dingen die we het moeilijkst vinden en waar we vaak het meest bang voor zijn (Kolts, 2017).
In Compassion Focused Therapie (CFT) werken we aan het ontwikkelen van onze motivatie om écht behulpzaam te zijn voor onszelf en anderen. Dat vraagt om wijsheid, moed en doorzettingsvermogen. Allemaal eigenschappen die we van nature al (in min of meerdere mate) bezitten, en waar we in de therapie aan kunnen gaan werken.
Interview PsyExpert met Dr Paul Gilbert
Paul Gilbert is internationaal vermaard als grondlegger van de compassion focused therapy. PsyXpert sprak met hem. Het werd een boeiend gesprek over zijn eigen therapiemethode, en over zijn weg daarnaartoe.
Interview CBT Clinic London with Dr Paul Gilbert
Dr Paul Gilbert shares his immense knowledge of being more compassionate with ourselves and others.
How To Rewire Your Brain For Courage & Kindness
Sarah Ann Macklin had a profound conversation with Professor Paul Gilbert OBE, and what struck her most was Paul’s raw honesty about how rage, not love, made him compassionate – a perspective that challenges everything we typically associate with compassion.
Evolutie
Er wordt in CFT uitgelegd dat het niet jouw schuld is dat je bepaalde reacties hebt op gebeurtenissen, maar dat dit voor een groot deel door de evolutie gevormd is. De mens heeft zich in de loop van miljoenen jaren ontwikkeld tot een van de meest sociale soorten en in die sociale omgang spelen emoties en gevoelens een belangrijke rol.
Niet je schuld, wel je verantwoordelijkheid
Om onze lasten te verlichten is het niet alleen belangrijk om te weten, maar ook om écht te gaan beseffen dat wij onderdeel uitmaken van de natuur, en alle leven op aarde gevormd is uit allerlei verschillende combinaties van (bouw)stoffen. Toen we ons als menselijke soort ontwikkelden, hebben we ons erfelijke materiaal niet zelf uitgekozen. Dat heeft de natuur voor ons gedaan, net zoals de natuur ervoor zorgde dat we grotere hersenen (het ‘oude’ brein en het ‘nieuwe’ brein) gingen ontwikkelen.
You didn’t choose your genes! – Paul Gilbert
Als mensen hebben we daar geen bewuste keuze in gehad, net zoals we er niet voor kiezen hoe en waar we geboren worden. Je persoonlijke ontwikkeling hangt sterk van waar je geboren wordt, zowel van die plek zelf als van je persoonlijke omstandigheden. Denk maar eens aan de taal die je spreekt, of bepaalde leefgewoonten en sociale omgangsvormen in jouw persoonlijke leefomgeving. Daar heb je niet zelf voor gekozen, maar dat is in de loop der jaren zo ontstaan, en heeft zich op een bepaalde manier ontwikkeld. (Misschien heb je op meerdere plekken gewoond of verbleven, waar ze een andere taal spraken en andere gewoontes hadden.)
Gevoelens en emoties die lijden veroorzaken
In CFT ligt de nadruk op hulp bij het verminderen van die gevoelens en emoties die lijden veroorzaken of doen toenemen. Om ons te helpen hier minder last van te hebben, werken we aan twee verschillende dingen:
Wat we nodig hebben om contact te kunnen maken met het lijden, verschilt van wat noodzakelijk is om het lijden te verlichten en te voorkomen.
Als voorbeeld kunnen we kijken naar een dokter die voor het eerst een patiënt ziet. De dokter moet eerst aandacht hebben voor de pijn en het lijden van de patiënt. Op die manier kan er vastgesteld worden wat de pijn precies inhoudt, waar die zich bevindt en waardoor die veroorzaakt wordt. (Het heeft geen zin om zomaar wat te gaan proberen in de hoop dat het helpt). Als eenmaal is vastgesteld wat er aan de hand is, blijft de dokter zich niet meer alleen richten op de pijn. De aandacht van de dokter verschuift, en hij gaat nadenken over wat de pijn zou kunnen verlichten. Daarbij maakt de dokter gebruik van kennis en ervaring om tot een behandeling te komen die de patiënt zou kunnen genezen. Aanvullend op de behandeling die ingezet wordt, kan de dokter wel de patiënt geruststellen met een aanraking en een glimlach vanuit de wetenschap dat vriendelijkheid helpt om eventuele angst voor een behandeling te verminderen.
Begrijpen – Verbinden- Actie
Begrijpen van
In CFT werken we aan het ontwikkelen van de eigenschappen en vaardigheden die we nodig hebben om contact en verbinding aan te gaan met de dingen die we pijnlijk en moeilijk vinden. Eigenschappen en vaardigheden als zorg om welzijn (of compassievolle motivatie), sensitiviteit, niet (ver)oordelen, empathie, frustratie tolerantie en medeleven behulpzaam in onze omgang met pijn, moeilijkheden en lijden.
Verbinden met
Dit stelt ons in staat om op een wijze en verstandige manier, maar vooral ook met een ondersteunende en vriendelijke houding, te gaan begrijpen waarom we doen wat we doen, en ervaren wat we ervaren. De eerste stap in compassie is het begrijpen en accepteren van het lijden. Het accepteren maar dat betekent niet dat je het daarbij laat en je je erbij neerlegt.
Actie ondernemen
Vervolgens ga je ook actie ondernemen en daar is compassievolle motivatie, moed, kennis en wijsheid voor nodig.
Ondertussen is wetenschappelijk ruimschoots aangetoond dat je verandering in de mate van je lijden kan aanbrengen, en dat het ontwikkelen van compassie daarbij enorm behulpzaam is. In CFT gaan we samen op zoek naar wat jou helpt.
Compassie voor jezelf én voor de wereld om je heen
CFT legt uit hoe emoties en basismotieven tot uitdrukking komen in onze hersenen en onze geest, en waarom we ze ervaren zoals we dat doen. Het leert ons hoe we voor onszelf kunnen zorgen om ons veilig te voelen terwijl we worden geconfronteerd met, en werken aan, de dingen die we het moeilijkst vinden en waar we vaak het meest bang voor zijn. De focus ligt op het veranderen van onze relaties met onze mentale ervaringen, terwijl we tegelijkertijd werken aan het ontwikkelen van meer behulpzame manieren om onze aandacht en ons denken te richten. In CFT ligt de nadruk op het ontwikkelen van een compassievolle houding ten opzichte van jezelf én van de wereld om je heen.
Mentaliteit & Motivatie
De toewijding om het lijden te verlichten, én te voorkomen, staat bij CFT op de voorgrond. Om de motivatie daarvoor te ontwikkelen Daarbij maken we gebruik van alle ons ter beschikking staande wijsheid vanuit de wetenschap, in combinatie met het ontwikkelen van moed, lef en dapperheid om ook daadwerkelijk actie te ondernemen.
Compassion is the motivation that helps us address the challenges we have in the world, competitiveness won’t. – Paul Gilbert in het interview met Sarah Ann Macklin.
Het ontstaan van Compassie Focused Therapie (CFT)
Tegenwoordig zijn er meer dan 400 verschillende scholen voor psychotherapie die zich richten op verschillende thema’s, zonder veel consistentie in het begrijpen van de geest waarmee we werken. (Gilbert & Simos, 2022). De oudste is psychoanalyse, gebaseerd op het werk van Freud en Jung, en richt zich op het onbewuste. Daarna ontwikkelde zich de gedragstherapie, gebaseerd op het werk van Pavlov & Skinner, en hun focus ligt op het conditioneren van gedrag. Dit ontwikkelde zich later tot cognitieve gedragstherapie (CGT), tegenwoordig een van de grootste (en waarschijnlijk zelfs dé grootste school!) therapeutische scholen.
Vervolgens werden ook existentiële therapie (Yalom & Frankl), Client Centered Therapy (Rogers), Gestalttherapie (Perls) en Emotional Focused Therapie (Greenberg & Safran) ontwikkeld, evenals het belang om aandacht te besteden aan gehechtheids(stijlen) in therapie, zoals bekend werd door het (zeer belangrijke!) werk van Bowlby en Ainsworth. (Gilbert, 2017; Gilbert & Simos, 2022).
Combineren van psychologie, biologie, neurologie, hechtingstheorie, filosofie, antropologie, sociologie en historie
CFT is echt anders dan deze andere scholen en modellen omdat de focus ligt op mededogen en begrijpen hoe de geëvolueerde menselijke geest werkt. Om een antwoord te vinden op de vragen ‘Waarom lijden we?’ en ‘Wat kan nuttig zijn om het lijden te verlichten?’ combineerde Professor Paul Gilbert alle wijsheid en kennis die ons ter beschikking staat, en sloot daarbij niets uit (zoals sommige psychologische scholen soms geneigd zijn te doen). Hij hield rekening met álle kennis uit de wetenschap die relevant is om de menselijke natuur te begrijpen.
De geboorte en ontwikkeling van CFT is dus een combinatie van deskundige elementen (net zoals alles in de natuur een combinatie is van verschillende elementen) uit de psychologie, biologie, neurowetenschappen, hechtingstheorie, filosofie, antropologie en sociologie. Ook geschiedenis (onze persoonlijke levensgeschiedenis en ervaringen, maar ook geschiedenis en algemene historische gebeurtenissen) spelen in CFT een belangrijke rol om de mens en zijn motieven te begrijpen. (Gilbert, 2017; Gilbert & Simos, 2022).
Nieuwe technieken en benaderingen
CFT legt uit hoe emoties en basismotieven tot uitdrukking komen in onze hersenen en onze geest, en waarom we ze ervaren zoals we doen. Het leert ons hoe we voor onszelf kunnen zorgen om ons veilig te voelen terwijl we worden geconfronteerd met, én werken aan, de dingen die we het moeilijkst vinden en waar we vaak het meest bang voor zijn (Kolts, 2017).
Bij CFT gebruiken we een aantal technieken die niet worden gebruikt in de oudere therapeutische scholen, zoals method acting. De nieuwere benaderingen maken soms ook gebruik van method acting (zoals in ACT de oefeningen ‘in de bus rijden’, en ‘op stap gaan met je (innerlijke) criticus’). ACT maakt ook gebruik van mindfulness, CGT en evolutionaire psychologie, net zoals CFT dat doet.
Net als in de andere zogenaamde ‘3e generatie gedrags- en cognitieve therapieën’: DGT (Dialectic Behavioral Therapy, Linehan), FAT (Functional Analytic Therapy, Kohlenberg), MBCT (Mindfulness Based Cognitive Therapy, Segal et al.) en EFT (Emotion Focused Therapy, Johnson)), ligt de focus bij CFT op het veranderen van onze relaties met de mentale ervaringen, terwijl we tegelijkertijd werken aan het ontwikkelen van meer behulpzame manieren om onze aandacht en ons denken te richten. (Kolts, 2017).
Maar wat echt het grote verschil is, is dat bij CFT de focus ligt op compassie, namelijk:
‘een gevoeligheid voor lijden bij zichzelf en anderen met een toewijding om het te verlichten en te voorkomen.’ (Gilbert & Choden, 2013).
Blijven trainen en ontwikkelen
Het is van het grootste belang om deze sensitiviteit te blijven trainen en ontwikkelen door zelfoefening en zelfreflectie. Aandacht voor je persoonlijke ontwikkeling als therapeut, en de noodzaak om daarop te reflecteren en dit te delen met collega’s, is essentieel en onmisbaar in CFT. Zelfs meer dan in veel andere psychotherapeutische benaderingen. (Gilbert & Leahy, 2007; Gilbert, 2017; Gilbert & Simos, 2022; Kolts et al., 2018).